Рефераты. Асаблівасці трансфармацыі інфармацыйнай прасторы краін цэнтральнай і усходняй Еуропы






Такм чынам, у першай палавіне 1990-х гг. адбывалася значнае нвеставанне мас-медыя Цэнтральнай Усходняй Еропы замежным карпарацыям ды адначасовае набыццё амерыканскм заходнеерапейскм канцэрнам мясцовых перыядычных выдання, тэле- радыёэфрнага часу.

Завяршэнне мадэрнзацы сходнеерапейскх мас-медыя па часе супала з агульным у рэгёне заканчэннем эканамчнага крызсу. Аднак каб больш-менш трывала мацаваць свае пазцы на айчынным нфармацыйным пол, пры лку моцнага канкурэнтнага фактару, супрацонк сходнеерапейскх сродка масавай нфармацы спяшался засвоць творчыя метады работы, арганзацы нфраструктуры тэхналогй функцыянавання свах галоных канкурэнта - амерыканскх заходнеерапейскх мас-медыя.

Як сцвярджа галоны рэдактар атарытэтнай «Газеты выбарчая», адзн з заснавальнка знакамтага прафсаюза «Салдарнасць» Адам Мхнк, раблася гэта не дзеля таго, каб стварыць «з айчынных мас-медыя амерыканскую «кальку», хоць такая заклапочанасць неаднойчы выказвалася. Якраз наадварот, польскя, чэшскя, венгерскя балгарскя журналсты мкнулся засвоць прафесйныя здабытк замежных спецыялста, каб у будучым захаваць уласную канкурэнтаздольнасць, скарыстаць засвоеныя дасягненн дзеля захавання сваёй адыторы , як вынк, абароны нфармацыйнай бяспек сваёй Бацькашчыны.

Можна спрачацца наконт таго, накольк паспяховым і карысным аказалася засваенне выкарыстанне замежнага вопыту. Аднак для многх чэскх, балгарскх румынскх газет увядзенне пасад рэдактара-распарадчыка, бблятэкара, генеральнага менеджэра, сстэмнага рэдактара, менеджэра па маркетынгу рэкламе, па збыце распасюджванню тыражу і нш. дазволла не тольк захаваць свае пазцы на айчынных нфармацыйных рынках, але палепшыць фнансавае становшча рэдакцый. Ужыванне прафесйных парада па правядзенн нтэрв'ю, падрыхтоцы аналтычнага артыкула праблемнага рэпартажу, напсанні лда падбору эптэта, асвятленн навн на тэлебачанн па радыё усё гэта дапамагло не тольк захаваць ранейшую адыторыю, але павялчыць колькасць падпсчыка, гледачо слухачо. А менавта гэта лчыцца неад'емнай часткай нфармайцыйнай бяспек дэмакратычнай дзяржавы.

У адрозненне ад свах заходнх суседзя па рэгёне СМ Беларус не спазнал актынай канкурэнцы з боку амерыканскх заходнеерапейскх нфармацыйных карпарацый. Пра тое, накольк цяжка нашым журналстам давялося б вытрымлваць нфармацыйнае спаборнцтва, сведчыць той факт, што дагэтуль «Першы нацыянальны тэлеканал» «Сталчнае тэлебачанне» з цяжкасцю вытрымлваюць канкурэнцыю расйскх тэлеканалаў. Разам з тым Беларусь яднае з кранам Цэнтральнай Усходняй Еропы глыбокая занепакоенасць праблемай «культурнага каланялзму». Кал на Беларус творчая нтэлгенцыя заклапочана празмернай русфікацыяй, дык у заходнх суседзя нашага рэгёна грамадскя колы заклапочаны празмернай «амерыканзацыяй» побыту, размыццём пачуцця нацыянальнага гонару.

Нягледзячы на се спробы захаваць нфармацыйную канкурэнтаздольнасць, супрацонк тамтэйшых СМ, а таксама шырокя колы грамадства выказваюць шчырую занепакоенасць будучыняй нацыянальнага друку, тэле- радыёвяшчання. Напрыклад, у Чэх Польшчы стала добрай традыцыяй пры фармраванн новага рада пасля чарговых парламенцкх выбара выказваць новым мнстрам патрабаванне выпрацок комплекснай палтык галне мас-медыя - палтык, якая гарантавала б «нфармацыйны суверэнтэт».

Прэздэнты Вацлаў Гавел Аляксандр Кваснеск, якя, згодна канстытуцыям свах кран, маюць прадстанчую, а не выканачую ладу, неаднойчы выказвал свах выступленнях занепакоенасць тым, што змест амерыканскх, брытанскіх нямецкх тэлепраграм, якія займаюць шмат месца на чэскіх і польскіх каналах, асаблва рэкламы, «небяспечны для нацыянальнай свядомасц».

Таксама стала добрай традыцыяй чуць ад новых прэм'ер-мнстра абяцанн, што яны, маля, прыкладуць максмум выслка, каб спынць «культурны каланялзм», што яны не дазволяць замежным карпарацыям набываць час тэле- радыёвяшчання, г. д. Але, як сведчыць вопыт, вышэйзгаданыя дэкларацы так застаюцца абяцанням.

Для такога бяздзеяння маюцца сур'ёзныя падставы.

Па-першае, эканамчнае становшча кран Цэнтральнай Усходняй Еропы не дазваляе х урадам СМ фнансава пахснуць пазцы ндустрыяльна развтых заходнх суседзя у нфармацыйнай прасторы.

Па-другое, заканадачыя спробы «выцеснць» замежныя нфармацыйныя карпарацы, як гэта мела месца Югаслав на пачатку кравання Слабадана Млошэвча, выклкае адпаведную рэакцыю Ерапейскм Саюзе, стварае стэрэатып «недэмакратычнай дзяржавы» , як вынк, шэраг санкцый, з якх эканамчныя яшчэ не самыя горшыя. (У дадзеным выпадку варта не забываць прафесйнае выслое: «Чатыры раззлаваных журналсты страшней за чатырыста жанера».)

па-трэцяе, нягледзячы на шматлкя праекты, дагэтуль у свеце не выпрацаваны унверсальны комплекс закона, як, з аднаго боку, гарантава бы незалежнасць сродка масавай нфармацы, а з другога, «нфармацыйны суверэнтэт» краны. Адзнае, што можа больш-менш надзейна гарантаваць, - гэта моц традыцый, якя бяруць пачатак з эпох «ндывдуальнага журналзму» ХVIII ст. Як сведчыць гстарычны вопыт ХХ ст., шчодрага на праявы таталтарызму, любое заканадаства можа быць выкарыстана на шкоду дэмакраты, аднак моц працяглых па часе традыцый можа стотна замнаць антыдэмакратычным праявам.

Такм чынам, для журналста Цэнтральнай Усходняй Еропы рэальным застася адзны шлях - шлях назапашання менавта такх традыцый, шлях ператварэння мас-медыя рэальную «чацвёртую ладу», шлях абароны «нфармацыйнага суверэнтэту» высокапрафесйнай якаснай працай.

Зразумела, гэты шлях зойме не адно дзесяцгоддзе, а пакуль жа праблема «культурнага каланялзму» застаецца досыць балючай для мас-медыя краін Цэнтральнай Усходняй Еропы. Каб зразумець яе сутнасць, трэба ўзгадаць знакамтае выказванне Унстана Чэрчыля: «Той, хто валодае нфармацыяй круе светам». Агучаная пастагоддзя таму, гэтая сцна не страціла актуальнасці і ў наш час. Бо той, хто распасюджвае нфармацыю свеце, вобразна кажучы, прывучае весь свет глядзець на тыя ц ншыя падзе яго вачыма.

Як памятаем, дзяржаўныя СМ Беларус другой палавіне 1990-х гг. адлюстровал пераважна пункт гледжання расйскай уладнай элты на падзе свеце, гэтаксама СМ краін Цэнтральнай Усходняй Еропы адлюстровал пераважна пункт гледжання на сусветныя падзе кіраўніцтва Ерапейскага Саюза Злучаных Штата Амерык. Прычына тут адна тая ж у крынцах нфармацы. У свах паведамленнях беларускя тэле- радыёжурналсты абапрался на нфармацыю, якая паступала па каналах ТАР-ТАСС, польскя, чэскя венгерскя па каналах Асашыэйтэд Прэс, Юнайтэд Прэс нтэрнэшнл, С-Эн-Эн, Рэйтэр, Дойчэ Прэс Агентум, Франс-Прэс г.д.

Канцэптуальны падбор факта, х трактока, каментарый аналз усё гэта не можа заховаць журналсцкую непрадузятасць, кал канфлкце задзейнчаны нацыянальныя нтарэсы «супердзяржавы» ЗША, былой «звышдзяржавы» Рас ц ндустрыяльна развтых дзяржа ЕС.

Дапускаючы ў сваю эфірную прастору навны замежных нфармацыйных агенцтва, краны Усходняй Цэнтральнай Еропы, па сутнасц, прымаюць чужую трактоку падзей. Адпаведна, грамадскую думку фармруюць ужо не айчынныя СМ, а замежныя мас-медыя. А пад уздзеяннем грамадскай думкі ладныя структуры вымушаны, каб не пацярпяць паразу на будучых выбарах, прымаць адпаведныя рашэнн сферах знешняй ц нутранай палтык.

Такая сітуацыя не выглядае дзвоснай, кал лчыць, што другой палавіне ХХ ст. краіны Цэнтральнай Усходняй Еропы фактычна не мелі суверэнтэту н знешняй, н нфармацыйнай палтыцы. На працягу сарака пяц гадо краны-удзельнцы Варшаскай Дамовы пераважна аднадушна падтрымлвал чынк СССР на мжнароднай арэне асвятлял сусветныя падзе з пункту гледжання кранцтва ЦК КПСС. Пасля 1990 г. смпаты х уладных элт дыяметральна змянл накрунак яны дэкларавал намер увайсц Ерапейскую Супольнасць Паночна-атлантычны саюз. Адпаведным стал падтрымка чынка Злучаных Штата ЕС на мжнароднай арэне ды адлюстраванне тых ц ншых падзей у СМ.

Прынамс, такая палтыка з пункту гледжання сучасных палітыкаў-прагматыкаў не лчыцца заганнай. Фактычная адмова ад уласнай знешняй палтык для Польшчы, Чэх, Венгры, Балгары Румын, якя, у адрозненне ад Беларус не абвяшчал нейтралтэт, азначала вялкую эканомю сродка гарантавала абарону з боку стратэгчных сюзнка ад знешняга ворага (маецца на вазе раздзьмуты ў папулісцкіх мэтах фактар «мусульманскага фундаменталзму»).

Яскравым прыкладам такой сітуацы служыць асвятлення СМ Цэнтральнай Усходняй Еропы пачатку «балканскага крызсу» самай жорсткай ерапейскай вайны канца ХХ ст. Распад Сацыялстычнай Федэратынай Рэспублк Югаславя пачася, як вядома, увосень 1990 г., кал парламент Славен прыня пастанову, згодна якой югасласкя федэратыныя законы больш не распасюджваліся на рэспублку. На рэферэндуме снежн 1990-га незалежнасць Славен падтрымал 89 % выбаршчыка. Аднак гэты працэс яшчэ не разглядася сродкам масавай нфармацы краін Цэнтральнай Усходняй Еропы як пачатак сур'ёзных ператварэннях на палтычнай мапе кантынента. Так, «Газета выбарчая» рэдакцыйным артыкуле адзначала, што падобныя з'явы адбываюцца СССР савецкя рэспублк штомесяц абвяшчал дзяржаны суверэнтэт, як, аднак, не ме канкрэтнага напанення, нават у прыбалтыйскх рэспублках. Польскае выданне назвала гэты цыкл «парадам папяровых суверэнтэта».

Яшчэ на пачатку лета 1991 г. папулярная венгерская газета «Свабода народа» заяляла пра вялкую верагоднасць таго, што се гэтыя суверэнтэты (меўся на вазе рэферэндум аб незалежнасц, праведзены Харваты 19 мая) так застануцца на паперы. Чэшская «Народная газета» прысвяцла харвацкм падзеям вялк артыкул, у якм абгрунтовала заяву дзяржсакратара Злучаных Штата Амерык Джэймса Бэйкера, што ЗША х саюзнк нкол не прызнаюць не падтрымаюць незалежнасць Славен Харваты. Развал Югаслав, падкрэслівала «Народная газета», створыць зону нестабльнасц Цэнтральнай Еропе.

Аднак кал сярэдзне лета 1991-га, падчас першых узброеных сутыкнення югасласкай федэральнай арм са славенскай млцыяй, прычыну дэстаблзацы бачыл «праявах сепаратызму», згодна меркаванню папулярнай газеты чэшскх прафсаюза «Праца», дык напрыканцы восен тая ж «Праца» жо мела думку, што прычынай эскалацы канфлкту з'яляецца «ўзмацненне вайсковага цску з боку нацыянальнай (югасласкай) арм».

Не апошнюю чаргу на змену ацэнак паплывала рашучая пазцыя ФРГ, якая раптона выступла за мжнароднае прызнанне славенскай харвацкай незалежнасц. Чэская плывовая газета «Дзённы тэлеграф» у снежн 1991 г., кал ЗША, Францыя Вялкабрытаня асудзл пазцыю Герман, сцвярджала, што ажыццяленне нямецкай прапановы выратуе славенск харвацк народы ад генацыду з боку серба.

Хочацца заважыць, што трансфармацыя грамадскай думк Чэхаславак (да падзелу краны заставася адзн год, пра што, прынамс, зусм не сведчыл сацыялягчныя апытанн) у дачыненн да «балканскага крызсу» супала з перыядам актынага пранкнення на тутэйшы нфармацыйны рынак германскх нфармацыйных канцэрна Бартэльсмана Шпрынгера. З цягам часу плы нямецкх канцэрна рабся больш важкм, у свах паведамленнях на знешнепалтычныя тэмы чэшскя СМ сё часцей спасылался на Дойчэ Прэс Агентум, часопсы «Шпгель» «Штэрн», а на знешнеэканамчныя тэмы чэрпал нфармацыю па каналах нямецкага нфармацыйнага агенцтва «Аб'яднаныя эканамчныя службы». Да сярэдзіны 1990-х гг., згодна афцыйных дадзеных, пад непасрэдным кантролем замежных нвестара, пераважна, нямецкага канцэрна «Пасаэр ной прэс» швейцарскай кампан «Рынгер», апынуліся 70 % чэшскх СМ. Таму няма нчога дзнага тым, што як на пачатку 1990-х гг., так зараз мас-медыя Чэх трактоцы мжнародных падзей аказваюцца блзкм да пункту гледжання ладнай элты ФРГ.

Падобная стуацыя складвалася на нфармацыйных рынках Польшчы, Венгры, Чэхі, Балгары - з павелчэннем дол замежных нвестыцый, пазцы мас-медыя краін Цэнтральнай Усходняй Еропы шчыльней зблжался з пазцыям ЗША ЕС бачанн праблем перспекты «балканскага крызсу».

У сувязі з гэтым варта прывесц характэрны прыклад асвятлення падзей грамадзянскай вайны ў былой Югаславіі.

Прызнанне незалежнасц Славен Харваты Ерапейскай Супольнасцю, зробленае студзен 1992 г. пад моцным цскам ФРГ, падштурхнула Босню Герцагавну правесц 1 красавка таго ж года рэферэндум, на якм 63 % электарату прагаласавал за незалежнасць. У ма Арганзацыя Аб'яднаных Нацый прызнала яе суверэнтэт разам са Славеняй Харватыяй. Аднак кал апошнх дзвюх рэспублках ваенныя дзеянн жо скончылся, дык у Босн спыхнул з неймавернай слай прынял выключна жорстк характар. Новая ладная элта пачала сваё краванне з парушэння право нацыянальных меншасця - серба харвата. У вынку баснйцы-мусульмане, якя складал 39 % насельнцтва рэспублк, ваявал з сербам-правасланым (32 % насельнцтва) харватам-каталкам (18 %); сербы ваявал з баснйцам харватам, харваты - з баснйцам сербам.

Напрыканцы 1992 г. здымачная тэлевзйная група журналста С-Эн-Эн прыехала адно з сёл каля г. Вукавар - раён працяглых баё. Амерыканскя журналсты патрапл сяло, дзе да вайны мрна суснавал сербы баснйцы, пасля таго, як у м правял «зачыстку» спярша баснйскя, а потым сербскя ваенныя атрады. У вынку сяло ператварылася суцэльныя моглк. Амерыканскя карэспандэнты знял на стужку штабял з цел растраляных серба, складзеных на сходняй ускране сяла, вялзную маглу, у якую паскдвал расстраляных баснйца на заходняй ускране, дый пераслал вдэаматэрыял у рэдакцыю навн С-Эн-Эн. Тэлесетка аператына распасюдзла матэрыял па свах каналах - праз 15 спадарожнка на 184 млн тэлеэкрана у 210 кранах свету. Рэпартаж трансліравася ў крыху падрэдагаваным выглядзе - з яго выкнул кадры з выявай расстраляных серба, засталася тольк магла з расстраляным баснйцам. Такм чынам, атрымася сюжэт не пра заемную варожасць этнчных груп у Босн Герцагавне, а пра выключную жорсткасць сербскх галаварэза у дачыненн да мрнага насельнцтва. Гэты матэрыял неаднойчы трансліравася па тэлебачанн кран Цэнтральнай Усходняй Еропы, адпаведным чынам фармруючы грамадскую думку.

На Беларус ж стуацыя з нфармаваннем пра падзе «балканскага крызсу» складвалася дыяметральна супрацьлеглым чынам - Беларускае тэлебачанне, спасылаючыся на паведамленн расйскх тэлеканала, фармравал грамадскай свядомасц стэрэатыпы серба як ахвяр сепаратысцкх сл, Ерасупольнасц Злучаных Штата Амерык.

сцна, як звычайна, знаходзлася недзе пасярэдзне ад гэтых супрацьлеглых пункта гледжання. Аднак устанавць яе польскя, чэшскя ц балгарскія журналсты здолел б пры адпаведным тэхнчным абсталяванн ды прафесйнай падрыхтоцы. Пакуль жа ўсходняерапеёскія СМІ не могуць скласц сур'ёзную канкурэнцыю амерыканскм ці брытанскм медыякарпарацыям. Таму вымушаны спасылацца на х паведамленн, глядзець, умона кажучы, на мжнародныя падзе х вачыма. Такая залежнасць уласціва амаль усім краінам Цэнтральнай і Усходняй Еўропы. Разам з тым трансфармацыя інфармацыйнай прасторы кожнай дзяржавы рэгіёна адбывалася з улікам спецыфічных асаблівасцей гэтай краіны, яе традыцый, менталітэту, а таксама ўнутраных палітычнай і эканамічнай сітуацый.

ЛIТАРАТУРА

1. Кирова С. Печать Болгарии в период переосмысления новых ценностей // Вестн. Моск. ун-та. Сер. 10. 2006. № 2-3.

2. Корнилов Е. Журналистика на рубеже тысячелетий. Ростов-на-Дону, 1999.

3. Лукьянов Ф. "Смена власти" в Венгрии и метаморфозы "четвертой власти" // Вестн. Моск. ун-та. Сер. 10. 2005. № 2.

4. Мелина А. Радио и телевидение Польши // Вестн. Моск. ун-та. Серия 10.1993. № 3.

5. Михайлов С. Современная зарубежная журналистика: правила и парадоксы. СПб., 2002.

Страницы: 1, 2



2012 © Все права защищены
При использовании материалов активная ссылка на источник обязательна.